Vickers K uitgeleend en nooit terug gekregen

MARKNESSE – Wopke Bosma had het van zich afgezet. Tot hij vorig jaar april een artikel las in krant Sluis van Marknesse. Opnieuw deed hij een poging om terug te krijgen wat hij had uitgeleend.

Bosma uit Dwingeloo was op visite bij een familielid toen hij op de ‘Sluis’ van 15 mei 2013 geattendeerd werd. Als oud-inwoner van Marknesse en geïnteresseerd in alles wat met de luchtvaart te maken heeft – ,,Ik heb in mijn diensttijd bij de luchtmacht gewerkt’’ – las hij met groeiende belangstelling een artikel van Historisch Marknesse.

Hij vertelt: ,,Historisch Marknesse is op zoek naar een serienummer van een vliegtuig dat in de nacht van 19 op 20 augustus 1940 een noodlanding had gemaakt in het gebied dat later de Kleiweg in Marknesse werd.’’

Het verhaal raakte Bosma omdat hij ooit een ‘sleutel’ in handen had gehad, waarmee definitief het serienummer van het vliegtuig vastgesteld had kunnen worden. ,,Ik heb een mitrailleur gehad, die van dat vliegtuig afkomstig was. Ik heb het uitgeleend voor een tentoonstelling, maar heb het nooit meer teruggekregen.’’

Noodlanding
Onder andere op de website www.flevolanderfgoed.nl staat dat het om een Armstrong Whitworth Whitley Mk V met serienummer P4968 gaat. (SGLO Verliesregister T0785)  Het Engelse gevechtsvliegtuig met aan vijf mensen aan boord werd op de terugweg van een gevechtsmissie in Duitsland door Duits afweergeschut neergehaald.

,,Piloot P/O Brodie landt ten noord-oosten van Urk in het IJsselmeer. De dijk van de in aanbouw zijnde Noordoostpolder is dan nog niet gesloten. Om 02.34 uur wordt over de radio gemeld dat het toestel een halve mijl uit de kust is geland. De bemanningsleden worden door vissers aan wal gebracht en in Vollenhove door de Duitse bezetters gearresteerd en als krijgsgevangenen afgevoerd naar Duitsland’’, aldus Flevoland Erfgoed.

Volgens Historisch Marknesse echter, staat niet onomstotelijk vast dat het om dat vliegtuig gaat. Familieleden van drie van de bemanningsleden verklaarden namelijk later dat hen was verteld dat de noodlanding aan de westkant van het IJsselmeer had plaatsgevonden, nabij Hoorn.

,,De vliegeniers waren opgepikt door een visser en naar Den Helder gebracht. In een hotel waar ze dachten veilig te zijn, zijn ze uiteindelijk door de Duitsers krijgsgevangen gemaakt. Ook de Britse defensie gaf aan dat de Whitley vlak voor de noodlanding radiografisch was uitgepeild. Dit wees ook op een noodlanding aan de westelijke kant van het IJsselmeer. Kortom de verhalen van de familie komen niet overeen met de Nederlandse documentatie’’, aldus het artikel op www.historischmarknesse.nl/kleiweg .

Het artikel vermeldt tevens dat het vliegtuigwrak er in de winter van 1941/’42 nog lag getuige een foto van C. Buitenhuis met zijn vermelding ,,op dat moment zaten de mitrailleur en de ronde patronendozen er nog in’’. Tijdens later veldonderzoek op de kavel aan de Kleiweg zijn volgens Historisch Marknesse slechts kleine fragmenten gevonden waaruit wel het type vliegtuig kon worden afgeleid, maar niet het serienummer.

Mitrailleur
Die bewijsstukken zijn er wel of wel geweest, weet Bosma. Hij vertelt hoe hij aan de mitrailleur kwam. In de herfst van 1979 keerde Leendert Havelaar zijn land aan de Kleiweg diep om en haalde een mitrailleur omhoog uit de klei. ,,Het was nog heel mooi, de kleilaag heeft het beschermd. Het aluminium onderstel was nog puntgaaf.’’

Havelaar had er zelf niets mee. ,,Hij mikte het in de singel, met als doel het later af te voeren als vuilnis.’’ Anderhalf jaar later hielp Bosma – die toen nog in Marknesse woonde – Havelaar bij het aardappelzuiveren. ,,Het afval gooiden we in de singel en toen zag ik dat machinegeweer liggen. Havelaar wist dat ik interesse heb voor alles wat met de luchtvaart te maken heeft. Ik mocht dat ‘ding’ wel meenemen, zei hij: ‘Anders gaat het naar de stort’.’’

Bosma heeft zo zijn visie over het verdwijnen van de apparatuur en munitie aan boord. ,,Tijdens de glijvlucht van de noodlanding kan het machinegeweer afgebroken zijn. Of iemand heeft het uit het wrak gehaald en is later bang geworden en heeft het begraven, want op wapenbezit stond de doodstraf tijdens de bezetting.’’

Een kampbewoner zou het machinegeweer kunnen hebben begraven. ,,Op de plaats waar Havelaar zijn land had was vroeger een arbeiderskamp met onder meer een fietsenmakerij. Havelaar ploegde ook wel fietsonderdelen op.’’

Volgens Bosma waren er meer mitrailleurs aan boord van het vliegtuig. Op de website van Stichting Ongeland wordt bij de Armstrong Whitworth Whitley vermeld dat het van vijf machinegeweren voorzien was.

,,Ik weet van een man uit Marknesse die als jongen van negen zo’n geweer voor op zijn bootje had gemonteerd en ermee speelde. Zijn vader had aan het kanaal van Marknesse naar Emmeloord gewerkt en het opgegraven.’’

Tentoonstelling
Enige tijd nadat Bosma het machinegeweer in zijn bezit had, werd hij benaderd door een (amateur)historicus. ,,Hij wilde het geweer meenemen ter identificatie. In 1984 of ‘85 zou er een tentoonstelling in het gemeentehuis in Wolvega komen over de oorlog en bevrijding en daar wilde hij het tentoonstellen.’’

E-mailcontact met gemeente Weststellingwerf wijst echter uit dat er meerdere exposities in het gemeentehuis zijn geweest over WOII, maar niet in de jaren ‘84/’85.

Bosma gaf het geweer te goeder trouw uit handen. Hij was zich toen nog niet bewust van de waarde, maar hij weet inmiddels dat de machinegeweren ‘Vickers K’ nu uiterst zeldzaam zijn. ,,Nu wordt er zo 5.000 euro voor neergeteld.”

Bosma verwijst naar een artikel op www.walesonline.uk van 20 oktober 2014. Hierin wordt een foto getoond van een verroeste Vickers K die 70 jaar in het water heeft gelegen. ,,Die van mij was puntgaaf. Maar ik heb het geweer nooit meer teruggezien.’’

Bosma deed destijds verschillende pogingen om het geweer terug te krijgen, maar kreeg geen medewerking en liet het er uiteindelijk bij zitten. Totdat hij het artikel in de Sluiskrant las. Hij ondernam juridische stappen om het geweer terugkrijgen, maar de kwestie was verjaard en Bosma werd gesommeerd de inmiddels hoogbejaarde historicus met rust te laten.

De man in kwestie weet echter meteen te benoemen om welke crash het gaat. Hij beschikte ooit over duizenden foto’s, vliegtuigonderdelen, wapens en uniformen uit WOII, maar heeft zijn archief al lang van de hand gedaan. ,,Dat is deels naar Lemmer en Westerbork gegaan’’, zegt hij vaag.

Documentatie
Bosma vertelt dat hij opnieuw moeite had gedaan om de Vickers K terug te krijgen ,,om de mensen van Historisch Marknesse te kunnen helpen’’. Hij legt uit: ,,Op het geweer staan nummers die overeenkomen met het serienummer van het vliegtuig. Engelsen hadden de gewoonte om de geweren ook te nummeren. Op die manier had je kunnen achterhalen wat het nummer van het vliegtuig was’’.

Teunis Schuurman uit Vollenhove is een autoriteit op het gebied van gecrashte geallieerde piloten en bemanningsleden (www.teunispats.nl). Hij heeft een groot deel van de documentatie van de niet nader te noemen historicus overgenomen.

Ook hij is van mening dat het geweer uitsluitsel had kunnen geven over het serienummer van het vliegtuig. ,,De Engelsen waren pünktlich.’’ In zijn onderzoek naar personen is hij echter ook omissies tegengekomen. ,,In het begin van de oorlog – later werd het beter – was de documentatie niet altijd secuur. Ik weet bijvoorbeeld van een vliegtuig dat gecrasht was bij Meppel, maar te boek stond als gecrasht in de Zuiderzee.’’

Van het vliegtuig dat in de nacht van 19 op 20 augustus een noodlanding maakte ter hoogte van wat later de Kleiweg werd, is het volgens hem vrijwel zeker dat het om het serienummer P4968 gaat. ,,Met honderd procent zekerheid kun je het niet zeggen. Maar als het om een andere Armstrong Whitworth Whitley gaat die op dat moment is gecrasht, welke is dat dan? Er is geen andere.’’

Bron:

Margé Hof
De Noordoostpolder.nl 05-05-2015

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>