Een wandeling op Vliegbasis Soesterberg

De voormalige militaire vliegbasis Soesterberg is onlangs tot openbaar park gebombardeerd. Je kunt er nu in alle vrede wandelen en fietsen, en bouwwerken uit de Koude Oorlog bekijken. Dat Defensie de afgelopen jaren behoorlijk de broekriem moest aanhalen, heeft zo zijn voordelen. Ook het terrein van Vliegbasis Soesterberg – in het hart van de Utrechtse Heuvelrug – werd wegbezuinigd. De provincie Utrecht besloot wijselijk dat de 500 hectaren bos, heide en schrale graslanden – die bijna een eeuw hermetisch van de buitenwereld waren afgesloten – een plek moest worden waar niet langer verdediging der natie maar vrije en blije recreatie de boventoon voert. ‘Ontdek het geheim!’ Met die leus opende Park Vliegbasis Soesterberg vlak voor de kerstvakantie de deuren. En over belangstelling geen klagen. Vooral dankzij het splinternieuwe Nationaal Militair Museum vlakbij de hoofdingang, waar het Delfts Legermuseum en het Militair Luchtvaart Museum hun indrukwekkende collecties samenbrengen. Wij zijn echter vooral nieuwsgierig naar de pas ontsloten natuur. Twee korte wandelroutes staan op het programma. Om nog wat extra kilometers te maken doen we ook het rondje op het aangrenzende landgoed De Palz, dat vorig jaar mei werd opengesteld. We gaan niet van start voordat we het kloeke museumgebouw uitgebreid hebben bewonderd. Een transparante beauty met dertien meter hoge glazen wanden en een stalen overhangend dak, waarvoor architecten Felix Claus en Dick van Wageningen alle credits kregen van de vakpers. Liefst 35.000 vierkante meters telt het interieur, waarin tanks, vliegtuigen, helikopters en nog zo wat militaire vehikels zijn uitgestald. Ook zijn er interactieve presentaties voor wie alles wil weten over verleden, heden en toekomst van de krijgsmacht. Daarmee ben je gauw een middagje zoet, waarvoor we dus niet zijn gekomen. Wel bezoeken we nog even de gratis toegankelijke uitkijktoren op de zesde verdieping van het museumgebouw. Het weidse uitzicht over de voormalige landingsbaan en het aangrenzende bos is verpletterend. Dat belooft wat!

Om de natuur ruim baan te geven, is er de afgelopen paar jaar druk gesleuteld aan de opgeheven Navo-basis, vertelt boswachter Martijn Bergen van natuurorganisatie Utrechts Landschap. De organisatie beheert het gebied. Kilometers asfalt zijn verwijderd. Daarbij sneuvelden overtollige trafohuisjes, flats en kantoorgebouwen. De vertrokken militairen zouden hun voormalige werkterrein volgens de boswachter niet meer herkennen. Dat waren van 1954 tot 1994 Amerikanen die met hun squadron gevechtsvliegtuigen het communistisch gevaar op afstand moesten houden. Ter nagedachtenis aan de Koude Oorlog is een aantal voor die periode typerende bouwwerken gespaard. En uiteraard ook omdat munitiedepots, bunkers en straaljagershelters die eens top secret waren een leuke publiekstrekker zijn. Zelf hebben we vooral zin in de voormalige start- en landingsbaan, die in 1940 werd aangelegd door de Duitse bezetter om de Britten te kunnen bombarderen. De lel asfalt was voor excursies en speciale gelegenheden al een paar keer eerder opengesteld en leverde in de media geinige foto’s op. De meute fietsers en wandelaars op de ‘zwarte zee’ deed denken aan de legendarische autoloze zondagen van de jaren zeventig. Met de twee kilometer lange ‘route-Landingsbaan’ denken we er wel te komen. Dat valt tegen. Al snel komt het gemarkeerde pad ten einde. We stuiten op hekken en blijken na het bestuderen van de niet erg nauwkeurige parkkaart (plus conclaaf met twee mannen van de groenvoorziening) een flinke omweg te moeten maken. De onderhoudswerkers melden al meer teleurgestelde wandelaars te woord te hebben gestaan. Verbeterpuntje!

Via entree-1, op circa een kilometer van de hoofdingang, verschaffen we ons alsnog toegang tot de landingsbaan. Die blijkt inderdaad de moeite waard. Struinen over de drie kilometer lange en 45 meter brede reep verdient een vermelding in de categorie ‘kicks voor niks’. Het is net als een strandwandeling: je kachelt almaar rechtdoor, en raakt er een beetje van in een meditatieve toestand. Behalve wandelaars en fietsers kunnen vooral ook skeeleraars en skaters op de baan uit hun bol, bedenken we. Ondertussen passeren we de knollige verkeerstoren van begin jaren vijftig en een paar wat mistroostig ogende shelters. Daar stonden de straaljagers die dagelijks met donderend geraas in Soesterberg opstegen. In een ervan huist tegenwoordig een vredige kudde schapen die meehelpt met het kortwieken van de schrale graslanden rondom de baan. “Bijzondere natuur”, meldt boswachter Martijn. Dankzij de arme grond groeien en bloeien er honderden planten- en kruidensoorten; een magneet voor insecten en bijzondere vlinders. Daarbij broeden de zeldzame weidevogels veldleeuwerik en tapuit er graag, waardoor de landingsbaan van medio maart tot eind juli voor publiek is gesloten. De voor Nederlandse begrippen forse oppervlakte aan schraal grasland is een fijne erfenis van Defensie. Die bemestte de grond rondom de landingsbaan bewust niet. Zodoende groeide er geen ‘normaal’ gras dat vogelsoorten aantrekt die bij onraad opvliegen en in de motoren van de straaljagers konden worden gezogen. Ook tijdens onze tweede etappe – de vijf kilometer lange Munitiepark-route – zien we militaire nalatenschap, dat eveneens een zegen is voor flora en fauna. In verschillende vijvertjes die oorspronkelijk bedoeld waren voor bluswater, houden onder meer bastaardkikkers en salamanders domicilie. Het zevental bunkers van het munitiepark waar sinds de jaren zestig tonnen bommen en granaten lagen opgeslagen, detoneren nauwelijks met de natuurlijke omgeving. Ter camouflage werden hun daken beplant met loofbomen. Op het bosrijke wandeltraject langs de zogenoemde iglo’s, zijn de vele afrasteringen soms wel wat storend, vinden we. Die blijken een noodzakelijk kwaad. Utrechts Landschap wil het faunarijke landschap met onder meer omvangrijke reeĆ«npopulatie, dassen en bunzingen zo goed mogelijk beschermen tegen de verwachte mensenmassa. Neemt niet weg dat de organisatie enorm in haar sas is met het behoud van het natuurrijke gebied. Door twee ecologische verbindingszones over het park te laten lopen, is ze weer een stap verder met de ‘ontsnippering’ van de Utrechtse Heuvelrug, die door wegen en sporen wordt doorkruist. Ook voormalig particulier landgoed De Palz hoort bij het verbindingsprogramma. De ruim drie kilometer tellende route over het lieflijke landgoed met beukenlanen en een kleine vallei blijkt uitstekend slotakkoord van de dag. Met een vredig gevoel verlaten we in stijl de voormalige militaire basis.

Wandelen& Fietsen:
De wandelroutes Landingsbaan (2 km), Munitiepark (5 km) en De Palz (3,4 km) beginnen schuin tegenover het Nationaal Militair Museum. Verder is er een wandelpad aan de westelijke kant van het gebied dat voert langs de shelters waar de straaljagers werden geparkeerd. De route-Munitiepark kan iets worden uitgebreid met het pad dat uitkomt bij de kerosineheuvel. Rondom de voormalige vliegbasis (en langs het museum) plus landgoed DePalz lopen fietspaden. Naast de hoofdingang telt het park nog zes entrees. Bij entree-1 aan de zuidoostkant is de toegang tot de landingsbaan. Tussen de knooppunten 53 en 55 van het fietsroutenetwerk Utrechtse Heuvelrug fiets je erover. In verschillende gebouwen bevinden zich kunstwerken. Wie die wil bezichtigen, kan een excursie boeken via: www.utrechtslandschap.nl

Honden:
Het park is verboden voor honden.

Bereikbaarheid Museum:
Adres van het park en museum: Verlengde Paltzerweg 1, Soest.
Helaas is het voor bezoekers die met het openbaar vervoer reizen vooralsnog omslachtig er te komen. Wie gebruik maakt van de bussen
vanaf de stations Amersfoort (52, 56) of Soest-Zuid (71) moet uitstappen bij halte ’t Zwaantje in Soesterberg en vervolgens 25 minuten lopen.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>