Bulletin 305 de aanval op de Sunlightfabriek in Vlaardingen op 23 maart 1945

Het staartje van de aanval op de Sunlightfabriek in Vlaardingen op 23 maart 1945
Door Jaap Woortman

Na het lezen van het stuk van Frank de Leeuw over de V-1 activiteiten van de Duitsers in en rondom Lever’s Zeepfabriek te Vlaardingen in Bulletin 303, moest ik denken aan een stuk dat ik ooit gelezen had in het boek van ons voormalige lid M.H.Huizinga, ‘Met de blik naar boven’ (Groningen 1995). Hij beschrijft in dit boek de luchtactiviteiten in en rondom de stad Groningen. Op de pagina’s 115 tot en met 117 lezen we het volgende.

Om een achtergebleven trein van de 5.Batterie der II/Abteilung (Flak-Regt 155) niet in vijandelijke handen te laten vallen, wordt deze op 5 april 1945 tussen Peizermade en Peizerwold in de gemeente Peize op de spoorlijn van de Drachtster Tram neergezet. Terwijl de Duitsers bezig zijn omwonenden te evacueren en de trein met circa 50 wagons voor opblazen te prepareren komen Amerikaanse jagers de trein aanvallen en het vernietigingsproces versnellen. Enorme explosies volgen en veel 200 liter vaten met vluchtige brandstof, vatten vlam. Dat er nog één of meerdere ‘Vliegende Bommen’ op de trein aanwezig waren is aangetoond door later gevonden aluminium delen. Ook werden ter plaatse herkenbare onderdelen door ons gevonden van startbanen; delen waarvan het weiland nu nog vol zit. Punt-50 boordwapenpatronen van Amerikaanse origine met bodemstempel RA 43 (Remmington Arms Company 1943), werden eveneens door ons gevonden. Dit wijst op een beschieting door US/Mustang- of US/Thunderbolt jagers . Een aller merkwaardigste detectorvondst op de plek is een bronzen toilet-zeeppers met stempel waarop in spiegelschrift staat ‘Fynste Toiletzeep – Prima kwaliteit’. De pers bestaat uit twee delen en is gemaakt in Dresden, Duitsland, bij de Firma C.E. Rost & Co. en is, duidelijk zichtbaar, ernstig door oorlogsgeweld beschadigd. We wisten, dat de Duitsers in het westen van ons land onder dekking van verschillende bedrijven -waaronder ook een zeepfabriek in Vlaardingen- hun V-1’s afschoten en dadelijk ging er dus bij ons dan ook een lichtje op. De treinbeschieting bij Peizerwold, de zeeppers, de zeepfabriek en de vliegende bommen moesten iets met elkaar te maken hebben. Om nu geheel zeker van onze zaak te zijn schreven we de Zeepfabriek van Lever te Vlaardingen aan, die ons heel vriendelijk en geïnteresseerd verwezen naar het boek ‘Een Zeepfamilie in Zorgentijd’ geschreven door de oud-directeur van de fabriek de heer A.J. de Jong. Enkele passages daarin bevestigden ons vermoeden: ‘De zwartste dag voor onze fabriek moest nog komen. Die zwarte dag was woensdag, 14 februari 1945. ’s Morgens om half negen kwam een Hauptmann van de Wehrmacht de mededeling doen, dat het gehele fabrieksterrein, met alles wat er stond, werd gevorderd voor militaire doeleinden en dat na 6 uur des avonds op dienzelfde dag geen burger meer op het fabrieksterrein zou worden toegelaten. Op 23 februari 1945 snorden de eerste V-1′ s door de lucht, afgeschoten van ons fabrieks-terrein in de richting Londen. Precies 4 weken nadat de eerste V-1 van ons fabrieksterrein was afgeschoten, op vrijdagavond 23 februari, werd de V-1 installatie op vrijdagavond 23 maart door de RAF met succes gebombardeerd. Maar als gevolg van de laffe strijdmethoden der Duitschers, die, waar zij maar kunnen zich altijd verschuilen achter de burgerbevolking, of in bebouwde kommen, of in kerkgebouwen en fabrieken, die met de directe oorlogvoering niets te maken hebben, werd onze mooie fabriek mede slachttoffer.’

De zeeppers uit Vlaardingen (@SGLO - collectie J. Woortman)

De zeeppers uit Vlaardingen (@SGLO – collectie J. Woortman)

Er is toen, omdat ook enkele V-1’s werden getroffen, een ontzettend grote schade aan de Lever’s Zeepfabrieken toegebracht. Een grote brand mocht van de Duitsers niet worden geblust omdat het een Firma met ‘Feindvermögen’ was. Voordien was de zaak dan ook al systematisch leeggeroofd. Zo zal de zeeppers ongetwijfeld deel hebben uitgemaakt van een grote buit die dus nog even snel per trein richting ‘Heimat’, zou gaan. In de gemeente Peize werd deze pers echter door middel van een metaaldetector gelokaliseerd en door ons boven de grond gehaald. En dat is bijzonder! Brons was destijds zeer begerenswaardig en in de Duitse oorlogsindustrie een soort edelmetaal (vergeet niet onze mooie geroofde kerkklokken). De beschadigingen aan de zeeppers zijn zo te zien tijdens het bombardement in Vlaardingen door de Britse Typhoons of tijdens de beschieting van de trein tussen Groningen en Peize ontstaan. Het meest interessante voor ons is uiteraard het feit dat wij door middel van een detectorvondst konden aantonen dat een trein met daarop één of meer V-1 lanceerinrichtingen, na activiteiten bij de beroemde Lever’s Zeepfabrieken te Vlaardingen op de vlucht, Duitsland niet meer kon halen en bij Groningen zijn einde vond.

Tenslotte geven we de belevenissen van enige omwonenden ten tijde van de aanwezigheid van de V-1-trein met een aanvulling van onze kant weer.

Treinbeschieting bij Peizermade op 5 april 1945.
Op deze dag werd er door de Duitsers een lange goederentrein vanuit Groningen richting Peize gereden. Op het dunbevolkte gedeelte tussen Peizermade en Peizerwold werd de trein tot stilstand gebracht. De Duitsers sommeerden de omwonenden dat ze hun woningen moesten verlaten. Bij deze personen behoorden de families Heebels en Nijnuis. De laatste vreesde dat ze de trein ter plaatse wilden laten springen, omdat ze volgens hem waarschijnlijk geen kans meer zagen de trein ongeschonden op de plaats van bestemming te krijgen. Hij voelde er echter niets voor zijn huis zomaar te verlaten en bleef ter plaatse. Toen de Duitsers bij de trein rondscharrelden, waarschijnlijk om springladingen aan te brengen, verschenen er plotseling enige geallieerde jachtvliegtuigen boven de trein. Nijnhuis zocht direct dekking achter zijn huis, maar kon nog wel tot groot genoegen constateren, dat de Duitsers in paniek als hazen wegstoven en dekking zochten aan de kant van een sloot. De jagers deden geen half werk en beschoten de trein langdurig en zeer grondig. De vliegtuigen veranderden hun ‘target’ in één grote puinhoop. De springladingen waren volgens de omwonenden waarschijnlijk vliegtuigbommen. Ze explodeerden in elk geval met een donderend geweld. Brandende vaten benzine ontploften waarvan een enkele zo’n 200 meter werd weggeslingerd. Het hele voorval veroorzaakte nogal wat consternatie in de omgeving. Toen het echter weer wat rustiger werd en het vuur enigszins gedoofd was, kwamen er van alle kanten mensen op de trein af. Niet alleen uit nieuwsgierigheid, maar uiteraard ook om te zien of er nog wat te halen viel. In de trein bevond zich namelijk een grote lading van allerhande zaken zoals: vaten benzine, gereedschap, motorfietsen en ijzeren buizen. Voorts gele bussen met een onbekende inhoud en andere onderdelen van wat later werd uitgelegd als zijnde V-1 startbanen en zogenaamde platte V-1 wagens. De mensen sloegen hun slag en namen allerlei dingen mee naar huis. Zo zijn ver-schillende mensen in de omgeving nu nog steeds in het bezit van allerlei nuttig gereedschap. Op het moment, dat er veel mensen bij de trein waren om te plunderden, verscheen er weer een aantal Duitsers op het toneel. Een paar mensen werden door deze moffen gegrepen. Ze moesten hun straf met boter afkopen! De inhoud van de gele bussen heeft later nog heel wat consternatie en zelfs nog enige paniek te weeg gebracht. Het bleek een nogal kwaadaardige substantie te zijn en sommige beweerden, dat het fosfor was. Er kwamen diverse mensen mee in aanraking, onder wie de heer v/d Wijk, die er brandwonden van opliep.

De V-1 trein bij Peizerwold (@SGLO - collectie J. Woortman)

De V-1 trein bij Peizerwold (@SGLO – collectie J. Woortman)

Nu we in het algemeen wat meer over de V-1 weten, kunnen we zondermeer zeggen, dat de vloeistof in de gele bussen geen fosfor was, maar een andere, chemische, stof. De mensen hebben hier, zonder dat ze het wisten, kennis gemaakt met de zogenaamde ‘T-stoff’, die in combinatie met ‘Z-stoff’, voor de lancering van een V-1 nodig was. Deze ‘T-stoff’ was niets anders dan water-stofperoxide, een zeer sterk oxiderend agens, die de huid sterk kan aantasten en blaren trekt. Dus afspoelen met water was de enige goede remedie en dat zal men in eerste instantie ongetwijfeld onbewust hebben gedaan. De Duitsers bleven, bijna tot aan hun gevangen name door de Canadezen, de puinhopen van hun trein bewaken. Overigens deden ze dat niet zo heel erg serieus meer. De heer Heebels kwam nog tot de minder prettige ontdekking, dat de Duitsers tijdens zijn afwezigheid bij hem in huis waren geweest en de Weckflessen (inmaakpotten) hadden leeggegeten.

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>