Bulletin 292 De aanval met Hawker Typhoons op 13 oktober 1944

De aanval met Hawker Typhoons op Bad Wörishofen te Ginneken op 13 Oktober 1944 met een dramatische afloop
Door: Frank de Leeuw – Oosterhout

Bad Wörishofen was een aan de Duivelsbrug-laan te Ginneken bekende “Kneipp” inrichting. Sebastiaan Anton Kneipp was een priester en prior van de Zusters Dominicanessen in het plaatsje Bad Wörishofen in Duitsland. Hij leed aan een longkwaal die hij zelf bestreed met een waterkuur. De naar hem genoemde “Kneippkuur” was een waterkuur van stralen koud water, een hydrotherapie. Hij schreef een boek over de behandeling daarvan, genaamd “Meine Wasserkur” Hij overleed in 1897.

Gustav-Adolf von Zangen (1892-1964)

Ook in Ginneken was een kuuroord met de naam “Bad Wörishofen” In hetzelfde pand was ook een hotel gevestigd. Kneipp stond ook bekend om zijn uitgebreide kruidenassortiment. Wij maakten in de oorlog als het even kon vanwege eventuele razzia’s, geregeld wandelingen via de Ginnekenmarkt, Duivelsbruglaan en de Werfstraat weer naar huis terug. In September 1944, na Dolle Dinsdag, de dag dat wij allemaal de geallieerden verwachtten, waren er op een dag opeens grote activiteiten van Duitse verbindingstroepen die allerlei telefoonverbindingen aanlegden van en naar het pand “Marckendael” 1927-1928, aan de Duivelsbruglaan 54. De familie Eras, die de villa bewoonde moest eruit en het pand werd gevorderd door de Staf van het 15e Duitse Leger waarvan de General-Oberst Gustav-Adolf von Zangen de bevelhebber was.

Hij was belast met de verdediging van West – en Midden – Brabant. Het pand werd daarmee een belangrijk doel voor de geallieerde luchtmacht. De “ondergrondse”, de mannen van de illegaliteit, hadden op verzoek van de geallieerde generale staf in het toen al bevrijdde Eindhoven de plaats doorgebeld, waar het Duitse hoofdkwartier nu gevestigd was. Dit werd gedaan vanuit de toenmalige gasfabriek alwaar men gewoon in het geheim met Eindhoven kon bellen!

Squadron Leader Otto Smik (1922-1944)

In Breda was een Squadron Leader van Slowaakse afkomst ondergedoken. Zijn naam was Otto Smik, een jachtvlieger. Hij was in 1944 neergeschoten boven Nederland, kon ontsnappen en is uiteindelijk bij de Bredase ondergrondse terechtgekomen. Hij was ondergedoken op de Duivelsbruglaan 22. Nota bene vlak bij het Duitse hoofdkwartier! Hem werd advies gevraagd met betrekking tot het berekenen van de coördinaten, mogelijke problemen, bijzonderheden en mogelijke gevaren voor de Nederlandse bevolking als het hoofdkwartier gebombardeerd zou worden. Hij is toen ter plekke gaan kijken en gaf zijn adviezen via de geheime telefoonlijn door aan Eindhoven. Er bleek geen enkel probleem. In feite was het zelfs een heel makkelijk doel. De vliegtuigen moesten, komend vanuit zuidelijke richting, ongeveer een kilometer lang de linker bomenrij aanhouden van de Bouvignelaan. Aan het eind was een driehoekig gazon en daarachter lag de villa. Er was geen FLAK aanwezig. Persoonlijk heb ik dat toen ook niet gezien. De omstandigheden voor een gerichte aanval waren dus ideaal. Op basis van al deze informatie besloot de Royal Air Force om tot een aanval over te gaan. Ik kwam geregeld langs het hoofdkwartier en er stonden altijd twee Duitse schildwachten voor de villa. Om elke vergissing voor de vliegers uit te sluiten en de gevaren voor de burgerbevolking te beperken, zouden twee mannen van de “ondergrondse” in een witte regenjas elkaar voor de villa “toevallig” ontmoeten en blijven praten totdat een fotoverkenner overvloog en de situatie vastlegde. De afspraak was rond 11.00 uur ’s morgens. De twee mannen konden dan maken dat ze weg kwamen. Overigens was dit een hachelijke zaak zo vlak in de buurt van de villa. De aanval zou 11 oktober plaatsvinden. De twee mannen stonden op hun post: maar wie er kwam, geen vliegtuigen. Dit herhaalde zich de volgende dag !  Er kwam wel een Hawker Typhoon van de RAF over maar die verdween weer. Mogelijk had het toestel er niets mee te maken óf het was de fotoverkenner geweest. De ondergrondse jongens begrepen er niets meer van. Via de geheime telefoonlijn vernam men dat de RAF van de aanval had afgezien! Een vreemd bericht daar juist de Engelse legerleiding in Eindhoven had gevraagd waar het hoofdkwartier precies was. Over de juiste toedracht van de mannen met de witte regenjassen, hoelang ze voor het hoofdkwartier zouden staan en of het posten voor het hoofdkwartier alleen voor de fotoverkenner bedoeld was, is nooit helemaal voor 100% zekerheid verkregen. Hoe dan ook, het liep hopeloos mis!

Ginneken: 1 – De villa met daarin het hoofdkwartier; 2 – Bad Wörishofen, 3 – NH-kerk, 4 – Kasteel Bouvigne, 5 – Mijn ouderlijk huis in de Regentesselaan. (Foto: Google Earth)

Een fatale vergissing
Mijn ouderlijk huis lag hemelsbreed nog geen vierhonderd meter van het hoofdkwartier, bijna in het verlengde van de Bouvignelaan. Om ongeveer 11.00 uur in de ochtend van de 13e oktober vlogen
een aantal jachtbommenwerpers van het type Hawker Typhoon rakelings over en achter ons huis
in de Regentesselaan. We hoorden bommen en/of raketten inslaan. Ruiten sprongen en dakpannen vielen naar beneden. We hadden geen tijd om de kelder in te duiken. Alles had zich binnen enkele minuten afgespeeld. Maar waar?
Een aantal Typhoons cirkelden nog vrij laag rond om te kijken wat ze geraakt hadden en verdwenen weer. Naderhand vernamen wij dat het negentien Typhoons geweest waren, n.l. elf van Nr. 197 en acht van Nr. 266 Squadron van de RAF. Waarschijnlijk hebben ze niet allemaal van hun bommen en/of raketten gebruik gemaakt. We konden niet meteen gaan kijken waar de aanval had plaatsgevonden omdat Duitse militairen ons op een afstand hielden. Enkele uren daarna werd de Werfstraat en Duivelsbruglaan vrijgegeven toen de Duitse generaal met zijn staf geëvacueerd was.
Tot ieders ontzetting bleek dat niet het hoofd-kwartier maar Bad Wörishofen totaal in puin lag. Met man en macht zijn we met een groot aantal mensen puin gaan ruimen om eventuele slachtoffers te redden. We vormden een ketting van mensen die kleinere brokken steen stuk voor stuk aan een ander doorgaven. Overlevenden waren er echter niet meer en we hebben de menselijke resten onder het puin vandaan gehaald. Het aantal doden zou negenentwintig  zijn maar er werd ook gesproken van zevenentwintig. Op 17 oktober zijn wij naar de begrafenis geweest van de slachtoffers. Eén man heb ik later nog eens ontmoet. Hij was op die fatale dag aan het wandelen en overleefde daardoor deze ramp. Vrienden van mijn ouders, de familie van Woerkom, waren eveneens omgekomen. Er werd toen gezegd dat Bad Wörishofen duidelijk herkenbaar was met Rode Kruistekens maar voor zover ik weet was dit niet het geval. ’s Avonds hoorden wij via onze clandestiene radio over de zender Radio Vrij Nederland, dat de RAF met goed gevolg een Duits hoofdkwartier had gebombardeerd. Wat was er misgegaan?

Bad Wörishofen voor de aanval

Bad Wörishofen na de aanval

De ondergedoken Otto Smik was woest. Hoe was het mogelijk dat men een dergelijk eenvoudig te vinden doei kon missen. RAF deskundigen hebben na de bevrijding op 29 oktober 1944 een onderzoek ingesteld. Vermoedelijk is de eerste verkennings Typhoon op het laatste moment misleid door het kleine driehoekige gazon vlak voor de villa. De piloot heeft toen even rechts aangehouden en Bad Wörishfen getroffen. Echter blijft het toch helemaal vreemd dat er ook raketten terechtgekomen zijn op de driehonderd meter verder gelegen Nederlands Hervormde Kerk (uit de 16 eeuw) en enkele huizen die rechts lagen, gezien vanaf de Bouvignelaan. Zie hiervoor de luchtfoto van Ginneken. Die doelen waren ook niet opgegeven door de “ondergrondse”. Het blijft dus ook nu nog gissen wat de werkelijke oorzaak geweest is. Laten we niet vergeten dat door de RAF dagelijks allerlei gronddoelen werden aangevallen en dat er daarom helaas altijd misverstanden en andere zaken waren waarom het doel niet geraakt werd. In de omgeving van het hoofdkwartier stond geen FLAK of ander luchtdoelgeschut en de Luftwaffe was allang niet meer te bekennen. Daar lag het dus allemaal niet aan. Ruim 2 weken later werden we bevrijd. Enkele piloten die na de bevrijding in Ginneken zijn gaan kijken waren zeer geëmotioneerd dat het doel gemist was en er zoveel doden te betreuren waren onder de burgerbevolking. Zij vertelden dat ze ook een reprimande hebben gehad van de luchtmachtstaf.

Dordrecht – Park Merwestein
Hoe liep het af met het Duitse hoofdkwartier? Na de aanval werd het hoofdkwartier verplaatst naar Dordrecht. Elf dagen later, dinsdag 24 oktober 1944 was een dag die de Dordtenaren nog jarenlang zou heugen. Even over twaalven brak de hel los. Achtenveertig Typhoons van 146 Wing, opgestegen van een Belgisch vliegveld, namen aan de aanval deel. Als tijd werd gekozen 13.00 uur, omdat dan waarschijnlijk iedereen aan het eten en dus aanwezig was. Group Captain Gillam, een ervaren piloot leidde de aanval op het hoofdkwartier, gelegen in het park “Merwestein”. Twee afleidingsmanoeuvres werden uitgevoerd, n.l. op een doel ergens anders in de stad en op de haven van Dordrecht. Al het Duitse luchtdoelgeschut was daar op geconcentreerd. Vervolgens werd het werkelijke doel door Group Captain Gillam gemarkeerd door een 250-ponds fosforbom, die hij vanaf 6000 ft. duikend en vurend met zijn boordwapens op het doel gooide. Daarna werd het hoofdkwartier door vijf Typhoons aangevallen die laag over de daken scherend, zes bommen met vertraagde ontsteking afwierpen. De andere Typhoons, die eerst schijnaanvallen hadden gedaan, vuurden nog drieënzestig raketten af. Daarna kwamen nog Typhoons over die de gebouwen en Flak opstellingen onder vuur namen. De hele aanval duurde slechts een minuut, het gebouw bestond niet meer. Twee Duitse generaals, vijfenvijftig stafofficieren en tweehonderd manschappen vonden de dood. Er waren negenenzestig burgerslachtoffers te betreuren, vele huizen raakten beschadigd. De Staf van het 15e Leger had opgehouden te bestaan.

Bronnen:
Dagblad “De Stem” van 28 october 1954 en
20 september 1983
“Wat het Ginneken meemaakte”, Ton van der Wildt
“DAG en NACHT”, Luchtoperaties 1940-1945, Frank de Leeuw
“Verzet in en om Dordt”, Chef Staf van de BS

1 comment to Bulletin 292 De aanval met Hawker Typhoons op 13 oktober 1944

  • margriet muller-dewilde

    dear writer of this article, as daughter of daniel de wilde, who was leading physician of bad woris hofen, clinic and hotel,
    i found just now your article, and sit with silent heart, to at last!!! have found a clear story, how my father and all those were murdered by a mistake, and the bombs.
    Of course i had some stories.my fathers lastday letters.My mother coulkd not talk about it -too much pain .later.
    I was 2-and still remember my father
    i organised a rembrance day-1994-tried to find as many witnesses, aspossible wrote to all families, whose names i found on a list my mother had kept, handwritten after the bombing, as she was responsible- I talked with the only underground man,who was still alive in 1994, who had posted in white raincoat-and he told me about otto smik etc.Now i just heard there will be a 70thremembrance day again,I am very gratefull, after having my 13th october rembranceday alone, so many years, except that 50th 13oct1994.
    I wonder if you, who wrote this article are still alive.HOW!! gratefulli will be for contact -we live in beekbergen.i am a grandmother of 72-and know, so many in those days have undergone worse or the same terrible bombings,fears and violence. and this goes on–That is why, it is good, to know,how one can inwardly survive-also by sharing.especially for children.
    may the goodness in All, survive! thank you so much!!! margriet

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>