Bulletin 029 Vijfhuizen is weer schoon

Bulletin 029 uit december 1977 Vijfhuizen is weer schoon

G.J. Zwanenburg, Koninklijke Landmacht.
Identiteits- en Bergingsofficier:

Diverse aanvallen op de Hoogovens in IJmuiden en andere doelen in de omgeving, van de Royal Air Force uitgevoerd in de eerste maanden van 1943, waren mislukt. Begin mei 1943 kreeg het 487 Squadron van de Royal Air Force, gestationeerd in Methwold (Engeland), opdracht om met twaalf vliegtuigen van het type Ventura, de electriciteitscentrale van Amsterdam plat te gooien…

Men had dit keer juist de electriciteitscentrale van Amsterdam uitgekozen om hiermee tevens het Nederlandse verzet aan te moedigen en een handje te helpen bij de te organiseren staking van Nederlandse arbeiders. De bemanningen van twaalf toestellen worden uitvoerig ingelicht over het doel en de eventueel te verwachten tegenstand van de Duitsers, en over de eigen escorte van Spitfires.

De gehele operatie stond onder leiding van Squadronleader Leonard Trent met Flight Lieutenant A.V. Duffill als zijn plaatsvervanger. De Britten wisten echter niet, dat er op Schiphol een grote bijeenkomst plaatsvond van Duitse gevechtspiloten, onder wie zicht de allerbesten van de Duitse Luftwaffe bevonden. Deze piloten werden in verhoogde staat van alarm gebracht in verband met het bezoek aan Haarlem van de Duitse gouveneur van Nederland. En Haarlem lag net in de aanvliegroute van de Amsterdamse electriciteitscentrale…
Bulletin 029 Vijfhuizen is weer schoonOm 16.43 uur waren de twaalf Ventura’s van het 487 Squadron los van de grond. Vijf minuten later keerde reeds één van de toestellen, die van Sergeant Barker, terug naar de basis. Het vliegtuig had een noodluik verloren. De andere elf formeerden zich en voegden zich op tijd bij hun escorte Spitfires en maakten zich gereed voor de oversteek over de Noordzee. Rond diezelfde tijd ging er echter aan de Nederlandse kust iets fout. Een ander Squadron bommenwerpers, eveneens geëscorteerd door Spitfires, die een opdracht hadden uit te voeren in de buurt van Vlissingen, was daar een half uur te vroeg aangekomen. De Duitse radar pikte ze op, met als gevolg dat alle Duitse jachtvliegtuigen rond dit gebied werden gealarmeerd, inclusief de eenheid die op Schiphol aanwezig was.

Om 17.35 uur gingen de bommenwerpers in de buurt van Vlissingen met goed zicht naar een hoogte van 12.000 ft. Maar zij werden aangevallen door een zeventigtal Duitse jagers, vliegend in vier formaties. De Ventura’s van 487 Squadron waren zich hiervan helemaal niet bewust en vielen dan ook in een hinderlaag…

Op het moment dat Trent de vijandelijke jagers op zich af zag komen, riep hij zijn Squadron op in een zo dicht mogelijke formatie te vliegen om op die manier een maximum aan bescherming te krijgen. De Spitfires, die 487 Squadron hadden moeten beschermen, kregen geen schijn van kans. Zij waren reeds verwikkeld in een groot luchtgevecht boven de Nederlandse kust, waarbij zeker twintig vijandelijke vliegtuigen werden neergeschoten…

Achtervolgd door Duitse jagers ging het Squadron Ventura’s door om toch de opdracht uit te voeren. Een van de eerste Ventura’s die werd geraakt was die van Luitenant Duffill; zijn beide motoren stonden in brand en beide boordschutters waren zwaar gewond door vijandelijke kogels. Ondanks de verschrikkelijke staat waarin het toestel verkeerde, probeerde Duffill terug te keren naar de thuisbasis in Engeland.

Hij was de enige van het Squadron 487 die met zijn toestel terugkeerde. Dat hij ooit Engeland heeft gehaald, heeft hij waarschijnlijk te danken aan de toestand waarin zijn toestel verkeerde. De Duitsers zullen er vanuit zijn gegaan dat hij in de Noordzee zou storten. De andere Ventura’s werden één voor één uit de lucht gehaald. Twee ervan worden zodanig getroffen dat zij in de lucht explodeerden, zij kwamen slechts in kleine stukjes naar beneden. Een enkele Ventura is nog in de buurt van het doel geweest, maar er kon geen noemenswaardige schade worden toegebracht. Het grootste deel van de bemanningen overleefde deze operatie niet, een paar werden krijgsgevangen genomen. Van een paar toestellen die nog op een redelijke manier probeerden de grond te halen, stortte er één neer in de gracht van het oude ‘Fort bij Vijfhuizen’… (Ventura AJ200 SGLO T2246)

Jaren later…
Vier en dertig jaar later vinden kinderen in de buurt van het ‘Fort’ scherpe vliegtuigmunitie… Aanleiding voor de militaire autoriteiten om het vliegtuig weggezakt in de modder, te bergen. De leiding van deze bergingsoperatie lag in handen van de heer G. J. Zwanenburg van de Koninklijke Luchtmacht. Identiteits- en Bergingsofficier. “Het is ons bekend dat er van de bemanning van dit toestel drie man zijn omgekomen en ook dat de lichamen zijn geborgen. Stoffelijke resten verwachten wij helemaal niet. Maar munitie is gevaarlijk, en munitie in handen van onbevoegden is helemaal gevaarlijk, dat is het standpunt waar wij vanuit gaan”, aldus de heer Zwanenburg aan het begin van de berging.

Het viel allemaal wat tegen.
Het was al begonnen met het wegzakken van een grote kraanwagen van de Genie. Er werd toen besloten steun te vragen aan de 101 Geniegevechtsgroep in Wezep. Die stuurde een Pontonplaatcompagnie voor het maken van een soort vlot, waarop een kraan werd neergezet. Het geheel werd daarna gevaren naar de juiste plaats. Een en ander kostte toch meer tijd dan verwacht. Zo moest het peil van het water hoger worden omdat het vlot een iets grotere diepgang had. En intussen maar wachten. Niet alleen voor de mannen van de Luchtmachtbergingsdienst, maar ook voor een team van de Explosievendienst (EOD) uit Culemborg.

Het duurde ruim een dag voor er aan de eigenlijke graafwerkzaamheden kon worden begonnen. En toen er was begonnen, viel het allemaal nog meer tegen: één zuurstofmasker, één cylinder (één van de zes-en-dertig), twee scherpe patronen, een lege munitiekist en wat losse stukken aluminium.

De heer Zwanenburg:
“Wij wisten wel dat de Duitsers die neergestorte kisten voor een deel weghaalden, maar dat er zo weinig is achtergebleven, dat hadden ook wij niet verwacht. Wij hebben anderhalf tot twee meter diep de modder losgehaald, totdat wij op de harde zandlaag kwamen en dan heeft het geen enkele zin om nog dieper te gaan graven. En dan in 1943 haalden de Duitsers zo snel mogelijk de wapens uit een wrak, want werd daar even mee gewacht, dan deed de ondergrondse het wel voor ze. Voor de rest was het allemaal strategisch materiaal. Maar, zoals wij dat noemen, Vijfhuizen is weer schoon.”

(Overgenomen uit Schipholland, van nov/dec 1977, een maandelijkse uitgave van de N.V. Luchthaven Schiphol.)

Bulletin 030 uit januari 1978 door L. Melk jr.:

Bij het gegeven “Hembrug” staat: AE713:T crashed 1753. Ik ben erg nieuwsgierig te weten wat er voor gegevens schuil gaan achter deze codering. Wie kan mij verder inlichtingen? Bij voorbaat dank.

Bulletin 032 uit april 1978 door A.B. Möntemann:

Het “Hennbrug” betekent uiteraard Hembrug. AE713 is het serialnummer van het vliegtuig. T is de codeletter, welke op de romp achter de Squadron-code staat, (T for Ton). Crashes 1735 wil zeggen: neergestort om 17.35 uur.

Also see:
Ventura AJ200 (SGLO T2246)

Leave a Reply

You can use these HTML tags

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>